Czym różni się epidemia od pandemii?

Minął tydzień od ogłoszenia przez WHO pandemii koronawirusa. Ogłoszenie (11 marca 2020 r.) tego stanu nie było pochopne i zbyt szybkie. Według dyrektora WHO tego słowa nie powinniśmy używać zbyt luźno, nieostrożnie. Może to spowodować zbyt poważne konsekwencje, jak strach, panika a nawet pośrednio śmierć. Nagłówki w mediach z kolei wciąż zalewają nas potokiem informacji, w których słowa: epidemia i pandemia stale się powtarzają? Co one oznaczają? Jakie są różnice?

Sama definicja pandemii prawnie nie jest uregulowana w odróżnieniu od epidemii, której znaczenie określa Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( Dz. U. 2008 Nr 234 poz. 1570). W Rozdziale 1 (Przepisy ogólne), Art. 2. podpunkcie 9 czytamy, że epidemia to wystąpienie na danym obszarze zakażeń lub zachorowań na chorobę zakaźną w liczbie wyraźnie większej niż we wcześniejszym okresie albo wystąpienie zakażeń lub chorób zakaźnych dotychczas niewystępujących.

Samo wyrażenie pochodzi z języka greckiego επιδημία: επι: epi „na”, δήμος: demos „ludzie”. Używane jest także w języku potocznym do określania rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych u zwierzą, zamiast terminu epizootia (epizocja – pomór, zaraza)

Fot. 1. Ubiór ochronny lekarza podczas epidemii dżumy (Niemcy, XVII w.) źródło: 1

Stan epidemii

Czasem sytuacja jest na tyle poważna, że wymagane jest wprowadzenie stanu epidemii, który pozwala na podjęcie odpowiednich działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych dla zminimalizowania skutków epidemii

Osoby będące w Polsce według ustawy zobowiązane są do poddawania się:

  • zabiegom sanitarnym
  • szczepieniom ochronnym
  • poekspozycyjnemu profilaktycznemu stosowaniu leków
  • badaniom sanitarno-epidemiologicznym, w tym również postępowaniu mającemu na celu pobranie lub dostarczenie materiału do tych badań
  • nadzorowi epidemiologicznemu
  • kwarantannie
  • leczeniu
  • hospitalizacji
  • izolacji
Plik:CampFunstonKS-InfluenzaHospital.jpg
Fot. Oddział pierwszej pomocy w Fort Riley podczas „hiszpanki”, źródło: 2

Pandemia

Jest po prostu epidemią na dużym obszarze, o znacznych rozmiarach. Generalnie tego określenia używa się do opisu sytuacji, gdy choroba obejmie cały świat (gr. pan „wszyscy”, demos „lud”). Oficjalnie pandemię ogłasza WHO. Jednak (co było wspomniane we wstępie) czyni to bardzo ostrożnie, gdyż jej ogłoszenie niesie ze sobą daleko większe skutki polityczne i ekonomiczne. Podczas szerzenia się wirusa świńskiej grypy A/H1N1 organizacja ta została skrytykowana, za zbyt szybkie ogłoszenie tego nadzwyczajnego stanu.

Aby epidemia mogła osiągnąć rozmiary światowe choroba musi mieć kilka charakterystycznych cech:

  • niska śmiertelność zarażonych osób
  • wysoka zaraźliwość
  • brak naturalnej odporności
  • długi okres zaraźliwości
  • ma niegroźne objawy pozwalające na lekceważenie jej

Największe i najbardziej znane pandemie:

  • Największą pandemią do tej pory nam znaną była grypa „hiszpanka” w latach 1918-1919, która spowodowała śmierć 50 milionów ludzi na całym świecie.
  • Jedną bardziej znanych była grypa A/H1N1 w latach 2009-2010, choć w porównaniu z „hiszpanką” spowodowała znanie mniej zgonów. W jej wyniku zmarło 150-580 tys. osób (a i dane mają bardzo duży przedział)

Poniższa mapa przedstawia potwierdzone przypadki grypy A/H1N1:

źródło: HotWikiBR / Public domain( https://commons.wikimedia.org/wiki/File:H1N1_map_by_confirmed_cases.svg)

 

 

  • AIDS – może nieco się już do tej choroby przyzwyczailiśmy i na co dzień nie jest o niej głośno, choć stale się edukuje ludzi na temat zakażeń wirusem HIV. Główny obszar zachorowań to Afryka.
  • 2020 rok zapisze się również w historii jako epidemia wirusa SARS-CoV-2 powodującą chorobę COVID-19

Karol Kubak

 

Fot. 1. źródło: Juan Antonio Ruiz Rivas / CC BY-SA (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/) https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Medico_peste.jpg

Fot. 2. źródło: fotograf, Public domain (before 1923) & U.S. Gov’t, U.S. Army Army.mil http://www.army.mil/-images/2008/09/24/22729, https://pl.wikipedia.org/wiki/Pandemia_grypy_w_latach_1918%E2%80%931919#/media/Plik:CampFunstonKS-InfluenzaHospital.jpg/army.mil-2008-09-25-103608.jpg

Dzięki koronawirusowi w Chinach jest czyste powietrze

W 2017 roku ESA (Europejska Agencja Kosmiczna) wystrzeliła satelitę Sentinel-5 Precursor, wyposażonego w instrument TROPOMI (TROPOspheric Monitoring Instrument). Jego zadaniem jest przesyłanie danych o chemicznym składzie atmosfery. Jedną z obserwacji była ta wykonana nad Wuhan oraz prowincją HEBEI w trakcie rozprzestrzeniania się koronawirusa.

Podział administracyjny Chin (źródło: Ran / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)

 

Firmy  wstrzymując lub ograniczając lub ograniczając produkcję, przyczyniły się do zmniejszenia emisji zanieczyszczeń do atmosfery a tym samym poprawy jakości powietrza. Pomiary wykonane przez Sentinela pokazują wyraźne zmniejszenie ilości  NO2 (dwutlenku azotu) – jednego z gazów przyczyniających się do powstawania smogu.

Wuhan (fot. pixabay)

Podobne dane zaobserwował satelita Aura należący do NASA, którego zadaniem jest także analiza chemiczna atmosfery.

Fei Liu z NASA Goddard Space Flight Center powiedziała, że „to pierwszy raz, kiedy widziałam tak duży spadek na tak rozległym obszarze spowodowany konkretnym wydarzeniem”. Były chwilowe przypadki poprawy jakości powietrza ale na mniejszych obszarach (np. podczas Igrzysk Olimpijskich w Pekinie).

Mapy udostępnione przez NASA pokazują poziom zanieczyszczeń od stycznia 2019 (a więc sprzed okresu epidemii) do lutego 2020

Oznaczenia gęstości troposferycznego NO2 w Chinach (źródło: Nasa Earth Observatory)

 

Poziom zanieczyszczeń nad Wuhan (źródło: Nasa Earth Observatory)